Jeżeli zarzuty dotyczą postępowania konkretnego lekarza, pacjent może złożyć zawiadomienie do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej właściwej izby lekarskiej.
Skarga powinna zawierać m.in. dane lekarza lub placówki, dane pacjenta, datę, dokładny opis zdarzenia, zarzuty, adres do korespondencji i podpis. Przynależność lekarza do właściwej izby można sprawdzić w rejestrze NIL.
W przypadku pielęgniarki albo położnej zawiadomienie kieruje się do rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy właściwej okręgowej izbie pielęgniarek i położnych.
Ta droga może doprowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej osoby wykonującej zawód medyczny, ale nie służy bezpośrednio uzyskaniu pieniędzy dla pacjenta.
W przypadku lekarza albo lekarza dentysty sąd lekarski może orzec siedem rodzajów kar — od symbolicznej po definitywne usunięcie z zawodu:
- Upomnienie – najłagodniejsza kara, formalne stwierdzenie przewinienia.
- Nagana – surowsza dezaprobata postępowania lekarza.
- Kara pieniężna.
- Zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach ochrony zdrowia – od roku do 5 lat.
- Ograniczenie zakresu czynności zawodowych – od 6 miesięcy do 2 lat, np. zakaz wykonywania określonych zabiegów albo czynności.
- Zawieszenie prawa wykonywania zawodu – od roku do 5 lat.
- Pozbawienie prawa wykonywania zawodu – najdalej idąca kara, oznaczająca utratę możliwości wykonywania zawodu lekarza.
Przy ograniczeniu czynności lub zawieszeniu prawa wykonywania zawodu sąd może dodatkowo zakazać lekarzowi pełnienia funkcji kierowniczych.
Np. w 2024 roku, 8 lekarzy zostało zawieszonych w prawach wykonywania zawodu a jedna osoba całkowicie pozbawiona została prawa jego wykonywania.